Business

ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ මූල්‍ය පාලනය

0

ලෝකයේ සියලූම රාජ්‍යයන් තුළ එක් ප්‍රධාන වූ මූල්‍ය ආයතනයක් දැකිය හැක. එය —මධ්‍යම බැංකුව— නමින් හදුන්වයි. විවිධ රටවල මෙය විවිධ නම්වලින් හ`දුන්වනු ලැබේ. කුමන නමින් හැදින්වුව ද මහ බැංකු තුළින් රටක ආර්ථීකයට සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඉටු කරයි. බොහෝ රටවල ආර්ථීක ශක්තිමත්භාවය කෙරෙහි එවැනි රටවල පවතින මධ්‍යම බැංකුවේ දායකත්වය මහඟ= ලෙස බලපාන බව වැදගත් කරුණකි.

ශ්‍රී ලංකාවේ මූල්‍ය ක්‍රමය පිළිබද විග්‍රහ කිරීමේදී වැදගත් වූ මූල්‍ය ආයතනයක් ලෙස මහ බැංකුව සැලකිය හැක. මූල්‍ය පද්ධතියේ ප්‍රධානතම ආයතනය ලෙස හදුන්වන්නේ ද මහ බැංකුව වේ. සමස්ත ආර්ථීකයේ කටයුතු මෙහෙයවීම කෙරෙහි විශාල බලපෑමක් සිදු කරන්නට මහ බැංකුව තුළින් සිදුවන්නේ අනගි මෙහෙයකි. මෙරට බැංකු කටයුතු මූල්‍ය හා ගෙවීම් පද්ධතිය සුරඬිත කිරීමේ වගකීම පැවරී ඇත්තේ මහ බැංකුව වෙතට ය. ලොව රටවල් ගත් කළ සෑම රාජ්‍යයකටම මහ බැංකුවක් දක්නට ලැඛෙන අතර එය රටක ස්වෛරීභාව සංකේතයක් ලෙස සලකනු ලැබේ. වසර ගණනකට පෙර ශ්‍රී ලංකාවේ බිහිවූ මහ බැංකුව එකල ඇති වූ සරල මූල්‍ය අවශ්‍යතාව ඉටු කරගැනීම උදෙසා ක්‍රියාත්මක වුව ද නූතනය වන විට එමගින් සිදුවන කාර්යභාරය ඉතාම ඉහළ මට්ටමක පවතී. ආර්ථිකයේ සෑම ඬේත්‍රයක් වෙතම සෘජු මැදිහත්වීමක් සිදු කරමින් ආර්ථීකය වඩාත් ශක්තිමත්ව පවත්වාගෙන යෑම උදෙසා මහ බැංකුව තුළින් ඉටු වන්නේ විශාල කාර්යභාරයකි.

ආර්ථීක ක්‍රමයේ ආර්ථීක ස්ථායිතාව හා මිල ස්ථායිතාව ආරක‍ෂා වන පරිදි රටේ මුදල් සැපයුම් පාලනය කිරීමේ අරමුණින් මහ බැංකුව සෑම විටම ක්‍රියා කරයි. මේ සදහා මහ බැංකුව විසින් උපකරණ කිහිපයක් යොදා ගැනේ. එම උපකරණ ප්‍රධාන වශයෙන් මූල්‍ය පාලන ක්‍රම දෙකක් ඔස්සේ සිදු කෙරේ.

ප්‍රමාණාත්මක මූල්‍ය පාලන ක්‍රමය

රටේ මුළු බැංකු පද්ධතිය මගින් දෙනු ලබන ණය ප්‍රමාණය පාලනය කිරීම තුළින් සමස්ත ම ුදල් ප්‍රමාණය පාලනය කිරීම මෙමගින් අපේක‍ෂිතය. මේ ස`දහා පාලන උපක්‍රම තුනක් යොදා ගනී.

1. මහ බැංකු පොලී අනුපාතය

වාණිජ බැංකු වෙත මහ බැංකුව අවසාන ණය දෙන්නා වශයෙන් කටයුතු කරයි. එහිදී අය කරන පොලී අනුපාතය බැංකු පොලී අනුපාතය වේ. ඒ අනුව එම පොලී අනුපාතය ඉහළ පහළ දමමින් මුදල් සැපයුම සංකෝචනය හා ප්‍රසාරණය සිදු කරනු ලබයි.

2. විවට වෙළදපොල කටයුතු

විවට වෙළදපොල කටයුතු ලෙස හැදින්වෙන්නේ මුදල් වෙළදපොලේ ද්‍රවශීලතාව හා පොලී අනුපාත කෙරෙහි බලපෑම් ඇති කිරීම සදහා මහ බැංකුව විසින් රජයේ සුරැකුම්පත්, භාණ්ඩාගාර බිල්පත් මිලදී ගැනීම හා විකිණීම සිදු කරයි. රටේ මුදල් සැපයුම සංකෝචනය හෝ ප්‍රසාරණය කිරීම අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී ඒවා අලෙවිකිරීම් හෝ මිලදී ගැනීම් සිදු කර රටේ මුදල් සැපයුමට බලපෑම් කරනු ලබයි.

3. ව්‍යවස්ථාපිත සංචිත අනුපාතය

ගණුදෙනුකරුවන් විසින් මහ බැංකුවේ තැන්පත් කරනු ලබන ගිණුම් වෙනුවෙන් මහ බැංකුව විසින් සංචිත අනුපාතිකයක් පවත්වාගෙන යා යුතු ය. මෙය ව්‍යවස්ථාපිත සංචිත අනුපාතය ලෙස හදුන්වයි. මෙම අනුපාතය අඩු වැඩි කිරීමේ බලය මහ බැංකුව වෙත හිමි වේ. මේ අනුව මහ බැංකුව විසින් සංචිත අනුපාතය අඩු වැඩි කිරීම තුළින් මුදල් සැපයුම ප්‍රසාරණය හා සංකෝචනය සිදු කරයි.

ගුණාත්මක පාලන ක්‍රමය

ආර්ථීකය තුළ අපේඬිත අරමුණු ඉටු කරගැනීම උදෙසා ණය සංයුතිය, ණය පරිමාව ණය ගලායන දිශාව ආදියට සෘජුව මැදිහත් වී පාලනය කිරීම ගූණාත්මක ණය පාලන ක්‍රම වේ. මූල්‍ය නීති පනතින් මෙය හදුන්වා ඇත්තේ බැංකු ණය පාලනය පිළිබද අතිරේක රෙගුලාසි යනුවෙනි. ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් සිය ප්‍රමාණාත්මක ණය පාලන විධි අසාර්ථක හා අයෝග්‍ය වූ අවස්ථාවලදී ගුණාත්මක ණය පාලන ක්‍රම කෙරෙහි අවධානය යොමු කෙරේ. මෙහි ඇති විශේෂ ලක්ෂණය නම් මෙමගින් රටේ සමස්ත මුදල් සැපයුම කෙරෙහි බලපෑමක් ඇති නොවන අතර පවත්නා මුදල් ප්‍රමාණයට ගලායන දිශාව වෙනස් කිරීම හෝ යම් යම් අංශවලට ගලායාම වැලැක්වීම යි.

මහ බැංකුව විසින් අනුගමනය කරනු ලබන ගුණාත්මක පාලන විධි කිහිපයක් පවතී.

වා‚ජ බැංකුවල ණය සදහා උපරිම කල්පිරීම් කාල නියම කිරීම වා‚ජ බැංකු විසින් සිදු කරන්නා වූ ණය දීම්, අයෝජනය ආදියට සෘජුව බලපෑම් කිරීම මුදල් මණ්ඩලය මගින් සිදු කෙරේ. ඒ අනුව ණය දීම් හා ආයෝජන වැඩි කිරීම තහනම් කිරීම හෝ එසේ වැඩි කළ හැකි අනුපාත පිළිබද සීමාවන් නියම කිරීම සිදු කරනු ලැබේ.

සංවර්ධන ප්‍රතිපත්තිවල උද්ධමනයක් ඇති වීම ආර්ථීකයට අහිතකර ලෙස බලපා හැකි බැවින් එවැනි අහිතකර තත්ත්වයන් වැලැක්වීමට මහ බැංකුව විසින් ශීර්ෂ පිළිබද උපරිම සීමා නියම කිරීමේ ගුණාත්මක පාලන ක්‍රම යොදාගනියි. උදාහරණ ලෙස 1970 න් පසු ඇතැම් භාණ්ඩ ආනයන කිරීමට හෝ තොග රැස් කිරීම ස`දහා ණය සැපයීම සීමා කරන ලෙස හෝ නතර කරන ලෙස මහ බැංකුව නියම කරන ලදි. ඒ අනුව මෝටර් රථ, රෙදි පිළි හා වෙනත් සුඛෝපභෝගී භාණ්ඩ ගෙන්වීම දැඩි ලෙස පාලනය කරන ලදි.

1. වා‚ජ බැංකුවල ප්‍රාග්ධන සංචිත වත්කම් හා විශේෂ වත්කම් අතර අවම අනුපාතය නියම කිරීම.

වා‚ජ බැංකුවල මූල්‍ය ශක්තිය ආරඬා කරමින් ණය පාලනය කිරීම මින් අපේඬා කෙරේ. ඒ අනුව යම් යම් ණය වර්ග සදහා ප්‍රාග්ධන හා අතිරික්ත අනුපාත ඉහළ දමමින් අතිරික්ත අනුපාතිකයන් පහළ දමමින් ධෛර්යමත් කිරීම් ද සිදු කරනු ලැබේ.

2. ණයවර ලිපි වෙනුවෙන් මුදල් ආන්තිකයක් නියම කිරීම

භාණ්ඩ ආනයනය කිරීමේදී යොදා ගන්නා උපකණයක් ලෙස ණයවර ලිපි නම් කළ හැක. භාණ්ඩ ආනයනය සිදු කරන විට එක්වරම මුදල් නොයොදවා ණයවර ලිපි මගින් භාණ්ඩ ගෙන්වීමට ආයතනකරුවන්ට වා‚ජ බැංකු පහසුකම් සපයයි. ඒ අනුව එසේ ණයවර ලිපි භාවිතයේ දී වා‚ජ බැංකුව වෙත කිසියම් ආන්තිකයක් තැන්පත් කළ යුතුය. එකී තැන්පත් ප්‍රමාණය පාලනය කිරීමේ අයිතිය මුදල් මණ්ඩලය සතු වේ. ඒ අනුව විවිධ භාණ්ඩ වෙත විවිධ අණපනත් නියම කරමින් ගුණාත්මක පාලනයක යෙදිය හැක. 1960 දී මෙම උපකරණය මහ බැංකුව විසින් ක්‍රියාත්මක කරන ලදි. සමපේඬණ අරමුණු සදහා වා‚ජ බැංකු ණය බහුලව ලබාගන්නා ඇමරිකාව වැනි රටවල මෙම උපකරණය මහ බැංකුව විසින් නිතර ක්‍රියාත්මක කෙරේ.

3. බැංකු පොලී අනුපාතිකයන් නියම කිරීම.

අනුමැතිය ලත් තැන්පතු ස`දහා වා‚ජ බැංකු විසින් ගෙවන්නා වූ පොලී අනුපාතිකයන් කෙරෙහි බලපෑම් කිරීමට මහ බැංකුවට හැකියාව ඇත. ඒ අනුව උපරිම පොලී අනුපාතයන් නියම කිරීම සිදු කෙරේ. ඊට අමතරව විවිධ වර්ගයේ ණය ස`දහා ද අය කළ යුතු පොලී අනුපාත කෙරෙහි බලපෑම් කිරීමක් මහ බැංකුව සිදු කරයි. මෙම ගුණාත්මක ණය පාලන ක්‍රමය මගින් වා‚ජ බැංකු අන්තිකාරම් කෙරෙහි ප්‍රමාණවත් බලපෑමක් ඇති කිරීමේ හැකියාවක් මහ බැංකුව සතු වේ.

4. ශිෂ්ට ප්‍රයෝග

මහ බැංකුව රටේ මූල්‍ය අංශයට බලපෑම් කිරීමේ ඇති හැකියාව හේතුවෙන් ආර්ථීකයේ ඇතැම් අංශවලට මුදල් ගලායාම වැළැක්වීමට එකී අංශවලට ණය නොදෙන ලෙස බැංකු වලින් ඉල්ලා සිටීමේ හැකියාව මහ බැංකුව සතු වේ. එකී අයිතිය ශිෂ්ට ප්‍රයෝග ලෙස හදුන්වයි. මේවා නියෝග හෝ ව්‍යවස්ථාපිත බලතල ලෙස භාවිතා නොකෙරේ. එංගලන්ත මහ බැංකුව විසින් මුදල් සැපයුම පාලනය කිරීම උදෙසා වැඩි වශයෙන් උපයෝගී කරගන්නේ ශිෂ්ට ප්‍රයෝග නොහොත් කාරු‚ක ඉල්ලීමයි. ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් කොටස් මිලදී ගැනීම, භාණ්ඩ රැස් කිරීම වැනි අත්‍යවශ්‍ය නොවන අංශවලට ණය නිකුත් කිරීම වැළැක්වීමට ශිෂ්ට ප්‍රයෝග යොදා ගනු ලැබේ.

 

ඇෆ්ගනිස්තානය ගිනිගත් තලෙයිබාන් ප්‍රහාර

Previous article

Sigiriya and around

Next article

Comments

Leave a reply

Your email address will not be published.

You may also like

More in Business